Burdasınız : Anasayfa > Ü > Ünlü Daralması Nedir

Ünlü Daralması Nedir


Sponsorlu Baglantilar



Ekleyen : admin Okunma : 94432
Ekl.: 08-10-2014 Gün.: 08-10-2014

İlgili Yazılar

  • Ilgili yazi bulunamadi..
  • En Son Eklenenler

    08 | Yakıt Yakıt
    “a, e” düz-geniş ünlüleriyle biten fiillere şimdiki zaman eki “-yor” getirildiğinde, bu ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” biçimlerine dönüşür. Bu olaya “ünlü daralması” denir.

    NOT: “-yor” ekinin kendisinden önceki düz-geniş ünlüler üzerinde daraltıcı bir etkisi vardır.

    FİİL ş.z.e. FİİL ş.z.e.
    ------ a, e ← – yor › ------ ı, i, u, ü – yor
    GENİŞ daraltıcı DAR
    etki


    “ağlıyor” ağla – yor → ağlı – yor
    aı
    GENİŞ DAR
    ünlü daralması

    “bekliyor” bekle – yor → bekli – yor
    ei
    GENİŞ DAR
    ünlü daralması

    “oynuyor” oyna – yor → oynu – yor
    au
    GENİŞ DAR
    ünlü daralması

    “söylüyor” söyle – yor → söylü – yor
    eü
    GENİŞ DAR
    ünlü daralması


    NOT: “a, e” ünlüleriyle biten fiillerde “-yor” ekinin dışında hiçbir ek daraltıcı etki yapmaz. Bunun sadece iki istisnası vardır: “de-” ve “ye-” fiilleri.

    NOT: “a, e” ünlüleriyle biten fiillere “-yor” ekinin dışında bir ek (-an, -en; -arak, -erek; -acak, -ecek; -alı, eli) getirildiğinde “daralma” olmaz. Daralma varmış gibi yazmak bir yazım yanlışıdır. “de-” ve “ye-” fiillerinin dışındaki tüm fiillerde daralma sadece “-yor” eki getirildiğinde olur.

    anlı – yor (doğru)
    anla – y – an (doğru) anlıyan (yanlış)
    anla – y – arak (doğru) anlıyarak (yanlış)
    anla – y – acak (doğru) anlıyacak (yanlış)
    anla – y – alı (doğru) anlıyalı (yanlış)

    gizli – yor (doğru)
    gizle – y – en (doğru) gizliyen (yanlış)
    gizle – y – erek (doğru) gizliyerek (yanlış)
    gizle – y – ecek (doğru) gizliyecek (yanlış)
    gizle – y – eli (doğru) gizliyeli (yanlış)

    demek”
    di – yor (doğru)
    di – y – en (doğru) deyen (yanlış)
    di – y – erek (doğru) deyerek (yanlış)
    di – y – ecek (doğru) deyecek (yanlış)
    di – y – eli (doğru) deyeli (yanlış)

    yemek”
    yi – yor (doğru)
    yi – y – en (doğru) yeyen (yanlış)
    yi – y – erek (doğru) yeyerek (yanlış)
    yi – y – ecek (doğru) yeyecek (yanlış)
    yi – y – eli (doğru) yeyeli (yanlış)


    NOT: Ünsüzle biten fiillere “-yor” eki getirilirken sözcük ile ek arasında yardımcı ünlü (ı, i, u, ü) kullanılır. Burada ünlü daralması yoktur. Çünkü yardımcı ünlü zaten dar olarak gelir.

    “yakıyor” yak – ı – yor (ünlü daralması yok)
    “kesiyor” kes – i – yor (ünlü daralması yok)
    “koşuyor” koş – u – yor (ünlü daralması yok)
    “yüzüyor” yüz – ü – yor (ünlü daralması yok)
    yardımcı ünlü


    Farklı kaynaktan Ünlü daralması:
    ÜNLÜ DARALMASI


    Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir:

    söyle-yor→söylüyor
    anla-yor→anlıyor
    yaşa-yor→yaşıyor

    “de-” ve “ye-” fiil köklerine gelecek zaman, istek kipi, sıfat-fiil ve zarf-fiil eki getirildiğinde veya başka bir ek getirilip de araya –y– kaynaştırma harfi girdiğinde, bu sesler (a, e) daralarak ı, i, u, ü olur.

    de-yor→diyor
    de-e→diye
    de-en→diyen
    de-e-lim→diyelim
    ye-en→yiyen
    ye-ince→yiyince
    ye-ecek→yiyecek

    Not: deyince, deyip örneklerindeki e, yazıda korunur.
    Not: ne-ye→niye kelimesinde de daralma vardır.

    „Daralma olumsuzluk ekinin ünlüsü için de geçerlidir.

    kork-ma-yor→korkmuyor,gel-me-yor→gelmiyor...

    „Çok heceli kelimelerde sadece söyleyişte daralma vardır.

    atlayarak (→atlıyarak), başlayan (→başlıyan), yaşayacak (→yaşıyacak), atlamayalım (→atlamıyalım), gelmeyen (→gelmiyen), gizleyeli (→gizliyeli)...



    En Cok Okunan Yazilar

    02 | Düzlem Düzlem
    07 | Paragraf Paragraf
    08 | Destan Destan
    
    ..:: Online Uyeler ::..
    
    Bi soru sor